Wiki’s als een bron en concurrent voor de journalist

Wiki:  To hurry, hasten; quick, fast, swift

(Hawaiian Dictionary, Hawaiian University Press 2003)

In de discussie over blogs heb ik het democratische en universele aspect benadrukt. Dit is een aspect dat we terugvinden in alle vormen van nieuwe media en een heel bekende instantie van zo’n democratisch medium is de ‘wiki’. De bekendste wiki is Wikipedia, de grootste encyclopedie van de wereld. Voordat ik Wikipedia bespreek in relatie tot journalistiek, ga ik eerst even terug naar het begin van wikis en naar de basiskarakteristieken van wiki’s om het onderwerp van deze post te kunnen liniëren.

Wat is een wiki

Het basisidee van een wiki is een software applicatie waarmee mensen samen aan een document kunnen werken dat bestaat uit hyperlinks en tekst. Het is een online collectie van teksten die op pagina’s staan (of soms is het maar één pagina) die iedereen kan bewerken. Het idee dat iedereen de tekst kan bewerken duidt op het democratische aspect. In verband met journalistiek zijn de volgende aspecten ook belangrijk. De website houdt oude versies van de wiki bij, men kan zien wie er wat heeft bijgedragen en er bestaan discussiepagina’s.

Wiki’s en journalistiek

Wat is het verband tussen wiki’s en journalistiek? Wel, er zijn verschillende verbanden. Het eerste verband is dat journalisten vaak wiki’s gebruiken als informatie bron. Journalisten gebruiken vaak nieuwe media als informatiebron. Uit een survey van 2010 van Cirion en Don Bates van George Washington University blijkt dat 89% van de Amerikaanse journalisten blogs gebruikt in hun onderzoek en dat 61% Wikipedia gebruikt. Het tweede verband is dat, zoals bij blogs, wiki’s een bron van informatie is die de consument minder afhankelijk maakt van traditionele journalistiek. Zoals blogs is het dus een alternatief voor een bepaald aspect van oude media journalistiek. Bij blogs gaat het eerder om een kijk op informatie en nieuws terwijl het bij wiki’s om de informatie zelf gaat. De vraag is dan of wiki’s een nieuwe vorm van journalistiek zijn voor de consument. Uit een survey blijkt dat Britten Wikipedia meer vertrouwen dan journalisten (link). Een derde verband is dat er via wiki’s zoals Wikileaks informatie naar buiten komt die normaal door journalisten wordt bekendgemaakt. De vraag is hier of wiki’s deze actieve rol in informatievergaring en bekendmaking van journalisten zijn aan het overnemen.

Het gebruik van wiki’s door journalisten

Er zijn verschillende vragen die naar boven komen wanneer we horen dat journalisten Wikipedia als een bron van informatie gebruiken. De eerste vraag is of dit wel professioneel verantwoord is. De tweede vraag is welke normen hierbij komen kijken en of die worden nageleefd. De twee vragen lopen ook door elkaar.

Mijn antwoord op de eerste vraag is dat journalisten Wikipedia kunnen gebruiken maar dat het gebruik van Wikipedia een bepaalde methode met zich meebrengt. Het eerste deel van dit antwoord komt niet overeen met mijn intuïtie maar rationeel gezien heb ik geen tegenargument. Deze intuïtie komt waarschijnlijk van het feit dat ik als filosofie student zelf geen gebruik mocht maken van Wikipedia en dat dit gerelateerd is aan een bepaalde norm. Hoe moet je Wikipedia juist gebruiken? Dat is door ervan bewust te zijn dat het door iedereen kan geschreven zijn en door het nog eens na te checken met andere bronnen. Wikipedia kan een goede manier zijn om de links tussen de informatie die door andere bronnen wordt bevestigd te vinden. Als een journalist geen tijd heeft of geen andere bron kan vinden, dan moet hij wel duidelijk vermelden dat zijn enige bron Wikipedia is. En nu zijn we aan de tweede vraag gekomen, namelijk welke normen het gebruik van Wikipedia met zich meebrengt. Het antwoord hier is dus transparantie. Als Wikipedia je enige bron is dan moet je dit duidelijk melden en liefst ook een link naar de wiki pagina beschikbaar maken.

Spijtig genoeg gebeurd dit niet altijd. Zo blijkt uit een enquête van fonds Pascal Decroos dat in 2010-2011, 90% van de Vlaamse journalisten Wikipedia gebruikt maar dat 90% van hun er niet naar refereert. Nu dit kan gaan over dingen zoals schrijfwijzes, waarvoor het gebruik van Wikipedia onschuldig lijkt, maar als het gaat over feiten na te kijken en data te verifiëren is het toch problematisch. Een redenering die mogelijk achter dit onvermelde gebruik van Wikipedia ligt is dat het een bron is van informatie die iedereen kent. Je moet niet naar een encyclopedie verwijzen wanneer je het hebt over waar de hypothalamus exact ligt en je moet niet naar het woordenboek verwijzen als je opgezocht hebt of je derdegeneratieallochtoon helemaal aan elkaar mag schrijven. Deze redenering klopt wel niet altijd in verband met Wikipedia. Wanneer een journalist feiten, achtergrondinformatie of data van Wikipedia haalt, lijkt het toch noodzakelijk om de bron te vermelden.

Wiki’s als bron van nieuws

Over het feit dat meer en meer mensen wiki’s gebruiken om zich te informeren in de plaats van artikels zijn er twee punten die we kunnen aanhalen. Het eerst punt is dat wiki’s nog altijd verschillen van journalistieke artikels die een opinie uitdrukken of die een analyse voorstellen van iets. Ten tweede zijn artikels er om de consument  op de hoogte te brengen van wat er interessant is om te weten. Dit is een actieve rol die niet voorkomt in het medium van een wiki. Een wiki is zoals een encyclopedie. De consument gaat ernaar toe als hij iets specifiek wilt te weten komen. Terwijl artikels in een krant de rol hebben om je te informeren over dingen waarover je zelf nog niet over op de hoogte bent.

Dit tweede punt is niet toepasbaar op Wikinews. Dit is namelijk, zoals de naam het zegt, een wiki die nieuws presenteert. Hier vind je nieuwsberichten en artikels over de actualiteit zoals in een krant, alleen zijn ze hier gemaakt door verschillende mensen tesamen. Net zoals blogs hebben we hier dus een nieuw medium dat ons het nieuws presenteert. Wikinews stelt zichzelf voor als de nieuwe bakermat voor objectiviteit en neutraliteit in berichtgeving van het nieuws. Kort samengevat is hun idee dat je door met verschillende mensen samen een artikel te schrijven een veelzijdiger perspectief kan geven dan wanneer je een artikel door één iemand laat schrijven.

Veel mensen verwachten van journalisten om een zo objectief en neutraal mogelijk verhaal te schrijven. Hierin kunnen oude media journalisten nieuwe media zoals Wikinews niet treffen. Ik denk niet dat dit noodzakelijk een negatief gegeven is voor traditionele journalistiek. De journalist zou juist moeten omarmen dat hij zijn eigen visie op iets geeft en hij zou de consumenten erve moeten overtuigen dat dit juist een reden is waarvoor ze een krant willen kopen.

Wikileaks

Het laatste verband dat ik wil aanhalen is hoe organisaties zoals Wikileaks informatie met ons delen dat traditioneel door kranten met ons werd meegedeeld, namelijk informatie die normaal van ons wordt verscholen. De journalist wordt traditioneel gezien een vierde macht; de journalist informeert ons over wat we anders niet zouden kunnen weten.  Ook deze rol wordt tegenwoordig dus door nieuwe media ingevuld. Maar juist zoals bij het algemene informerende aspect ligt het verschil in dat we van Wikileaks geen bepaalde visie of opinie krijgen over deze data. Deze rol wordt nog altijd vervuld door de traditionele journalist.

Rol van de journalist

Het aspect van een opinie en interpretatie van informatie te geven is iets dat we niet terugvinden in wiki’s, wat een gevolg is van de centrale eigenschap van een wiki, namelijk om door verschillende mensen te zijn geschreven. De plaats van de traditionele journalist is daarom dus niet noodzakelijk in bedreiging. We zien dit in hoe de gemiddelde mens nog altijd een krant koopt of online artikels van journalisten leest. Het is niet alleen de functie van een journalist om te informeren, het is een deel van zijn functie om deze informatie te interpreteren en ze ‘verteerbaar’ voor te stellen aan de consument.

Advertisements

One thought on “Wiki’s als een bron en concurrent voor de journalist

  1. Pingback: Nieuwe media en nieuwsgaring | meersonmedia

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s