Een (ouderwets) standpunt over de rol van de journalist in de toekomst

In mijn vorige posts zijn er al verschillende keren vragen naar boven gekomen over de toekomst van traditionele journalistiek. Met de opkomst van nieuwe media en burgerjournalistiek die, zoals we hebben gezien, bepaalde aspecten van traditionele journalistiek op zich nemen, wordt de vraag gesteld of er nog plaats is voor traditionele journalistiek en media zoals kranten en week- en dagbladen. In de eerste post zagen we hoe Geert van Kesteren ervan overtuigd is dat burgerjournalistiek nooit de rol van de vakjournalist zal overnemen omdat deze nodig is om het materiaal vergaart door de burger te contextualiseren en in een ethisch kader te plaatsen. De toekomst beelden die in de vorige posts werden geschetst waren maar, wel, schetsen die gebaseerd waren op theorieën en visies over de verschillen tussen oude en nieuwe media. In deze post ga ik dieper in op deze toekomstvoorspellingen en stel ik mijn eigen kijk voor in een meer gedefinieerde vorm.

Frank de Graeve

In de vorige post eindigde ik met de conclusie dat wiki’s geen bedreiging vormen voor de journalist indien de journalist zijn nieuwe (oude) rol omarmt, namelijk die van een verslaggever die ook nog eens een bepaalde eigen indruk meegeeft en die de nieuwsinformatie op een bepaalde manier voorstelt aan zijn publiek. In een gastles aan de KULeuven presenteert Frank de Graeve een gelijkaardige stelling:

Eén manier – maar niet noodzakelijke de enige – om het bestaansrecht van kranten te verdedigen is dat ze een antwoord kunnen bieden op de vraag: “Wat is er in godsnaam aan de hand? Leg mij dat eens uit?” Men verwacht van een krant steeds minder dat ze ons vertelt wat er gebeurd is, maar wel dat ze ons uitlegt hoe dat kunnen gebeuren is. Waarom doen die mensen dat?

In het kort, de journalist moet dus een verklaring en uitleg geven over het nieuws, en het niet gewoon als een rauw feit voorstellen.

In een vorige post heb ik ook verwezen naar W. Lance Bennet’s theorieën over de geschiedenis en de toekomst van de Amerikaanse journalist. Wat ik nog niet heb besproken is hoe Bennet pleit voor een terugkeer naar journalistiek die niet doelt op neutraliteit en objectiviteit. Volgens hem zijn dit normen die, ten eerste, niet bereikt worden door Amerikaanse journalisten omdat ze nooit echt het politieke establishment in vraag trekken en die, ten tweede, de consument de illusie geven dat de pers een volwaardige antagonistische rol speelt in relatie tot de Amerikaanse politici en politieke instituten. Bennet stelt niet voor dat we terugkeren naar de heel partijdige journalistiek van het begin van de eeuw, en dat is ook niet een stelling die ik wil opnemen. Mijn stelling, zoals ik al eerder zei, is dat de journalist er wel meer voor moet uitkomen dat hij zijn eigen mening en interpretatie van een nieuwsfeit geeft. Dit hangt (meestal) samen met hoe een journalist de rol speelt van iemand die de hoe? en de waarom? achter een nieuwsfeit uit legt.

Frank de Graeve haalt nog een ander aspect, dat samenhangt met het vorige aspect, van traditionele journalistiek aan waar traditionele journalisten op zouden moeten focussen in de toekomst.

Het spreekt voor zich dat je van journalisten moeilijk kunt verwachten dat ze géén nieuws meer gaan brengen en dat zomaar overlaten aan de Twitteraars en Facebookers onder ons. Daarom denk ik dat er de komende jaren meer zal worden gegraven, dat de traditionele media steeds meer verhalen gaan brengen die niet vanzelf naar boven komen.

De journalist die in traditionele media publiceert zou zich dus meer moeten focussen op het soort werk dat men niet snel even op een blog kan posten, namelijk diepgaande onderzoeksjournalistiek.

Het gebruik van sociale media door journalisten

Buiten deze twee aspecten waarin de traditionele journalist de nieuwe media overstijgt haalt de Graeve ook positieve punten aan over hoe het gebruik van sociale media de journalist zijn werk kan vergemakkelijken.

Een eerste ontwikkeling op journalistiek vak die we zien gebeuren in sociale media is dat sociale media niet alleen wordt gebruikt om nieuwsberichten bekend te maken maar dat het nieuws soms simpelweg wordt gemaakt op sociale media. Zo gebeuren  interviews en onderzoeken tegenwoordig soms live op Twitter of Facebook. Een voorbeeld hiervan is hoe journalisten vaak verantwoordelijken van een bedrijf of organisatie online vragen stellen. Dit breng positieve en negatieve punten met zich mee voor beide kanten. Omdat het gesprek live is en omdat iedereen zijn inbreng kan geven (het democratische aspect) kan het gebeuren dat de vertegenwoordiger op vragen moet antwoorden en zo dingen zegt die hij liever nog niet had moeten zeggen.

Zeggen dat je je niet over kan uitspreken over deze of gene zaak is ook geen oplossing. Dat wekt alleen maar de belangstelling (“Ha, hier is iets aan de hand!”) of negatieve feedback (“Als je niet vrijuit kan spreken, wat zit je dan eigenlijk op Twitter te doen. Lul.”). Van iemand die social media wil gebruiken om hun boodschap kwijt te geraken, verwachten we nu eenmaal dat ze ook op lastige vragen beantwoorden.

Dit kan op zich een voordeel zijn voor de journalist, omdat die meer te weten komt. Maar voor de journalist die het interview aanging en die dit aspect als een ‘exclusive’ wou houden, is dit niet positief. Als een buitenstaander het interview kaapt en ervoor zorgt dat de geïnterviewde iets zegt, dan weet iedereen het meteen. Het kan ook zijn dat de journalist alle controle over het interview verliest door buitenstaanders en dan wordt belet om de info te vergaren die hij wilt weten.

Sociale media maakt het beroep van journalisten gemakkelijker omdat iedereen ineens te vinden en bereikbaar is. Zo moet je als journalist niet langer wachten totdat de pr-verantwoordelijke een statement heeft klaar gestoomd maar kan je al snel online iemand vinden die het bedrijf of de organisatie vertegenwoordigt. Als je hem of haar dan een vraag stelt kan die moeilijk niet antwoorden, want iedereen kan dat ook zien. Ten tweede, je kan je sociale media ‘volgelingen’ gebruiken om dingen te weten te komen. Nu, voor deze twee voordelen is er een vereiste: je moet namelijk genoeg volgelingen hebben die lezen wat je tweet of post om reacties uit te lokken en om druk te kunnen zetten op de geïnterviewde om te antwoorden.

Conclusie

Nieuwe media vormt in mijn ogen geen bedreiging voor de toekomst van de traditionele media journalist. De aspecten van nieuwe media die het op het eerste zicht concurreren met oude media, zoals snelheid van nieuws berichtgeving (een constante flow van informatie in de plaats van ‘de krant van morgen’) en de (gratis) toegang tot deze berichtgeving, hebben geen betrekkingen op wat ik een misschien wel essentiëler, en zeer zeker een interessanter, aspect van journalistiek vind, namelijk om deze informatie te interpreteren en presenteren voor een publiek. Als iemand het laatste weetje post op twitter dan is het de taak van de journalist om dat feit te onderzoeken door het al dan niet te verifiëren en het verhaal erachter naar boven te brengen. Daarbuiten zijn er nog altijd veel nieuwsfeiten die alleen een journalist naar boven kan brengen, exact omdat deze journalist dagelijks onderzoek en dieper onderzoek doet naar een actueel onderwerp en zo nieuwe dingen te weten komt. Vanuit persoonlijke interesse, en vanuit een bepaalde ideologie, ben ik voorstander van diepgaand journalistiek onderzoek en van ‘beat-jorunalists’ die dingen aan het licht kunnen brengen die normaal niet aan het licht komen. Ikzelf vind een artikel waar een bepaald feit wordt geïnterpreteerd en waarin een opinie wordt voorgesteld interessanter dan een artikel dat zo neutraal mogelijk een nieuwsfeit probeert voor te stellen. Zelfs in een geopinieerd artikel kan de lezer nog altijd het neutrale nieuwsfeit terugvinden, in zoverre dat een nieuwsfeit neutraal kan zijn. Een onderwerp dat nog meer onderzoek waardig is is dan hoe dit type journalistiek samenleeft met sociale media. In de post over blogs had ik het over hoe blogs opener zijn en hoe daarin meningen worden gegeven door leken over artikels van journalisten. Als journalisten dan minder neutrale artikels durven voorstellen kunnen deze blogs een mooi format zijn voor discussies over de interpretaties van journalisten.

Advertisements

One thought on “Een (ouderwets) standpunt over de rol van de journalist in de toekomst

  1. Pingback: Nieuwe media en nieuwsgaring | meersonmedia

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s